Ο μύθος του Φιλοκτήτη

Ο Φιλοκτήτης, γιος του Ποίαντα και της Δημώνασσας (ή της Μεθώνης), βασιλιάς πόλεων της Μαγνησίας και της Θεσσαλίας, καταγράφεται ως περίφημος τοξότης. Ο Ηρακλής τού άφησε το τόξο και τα βέλη του, για να τον ευχαριστήσει που τον βοήθησε στην αφή της νεκρικής πυράς του. Αναφέρεται, επίσης, ως ένας από τους μνηστήρες της Ελένης που τηρώντας τον όρκο του πήρε μέρος στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας, αρχηγός ενός αγήματος επτά πλοίων με δύναμη πενήντα τοξοτών. Στη διάρκεια θυσίας στο βωμό της νύμφης Χρύσης, που βρισκόταν πάνω στο ομώνυμο νησί, κοντά στη Λήμνο, τον δάγκωσε στο πόδι μια φαρμακερή οχιά.

Κατά τη μυθολογία η οχιά ήταν η ίδια η θεά Ήρα, που τον εκδικήθηκε έτσι, γιατί είχε βοηθήσει τον Ηρακλή. Κατά μία παραλλαγή του μύθου η θεά ήταν ερωτευμένη με τον Φιλοκτήτη αλλά αυτός δεν ανταποκρινόταν και για να τον εκδικηθεί του έστειλε το φίδι. Η πληγή μολύνθηκε και αιμορραγούσε, προκαλώντας στον ήρωα ανυπόφορους πόνους. Οι Ατρείδες μη μπορώντας να υπομείνουν άλλο τους γοερούς στεναγμούς του, αλλά και τη δυσωδία της πληγής του, τον εγκαταλείπουν αβοήθητο στο νησί της Λήμνου για δέκα χρόνια. Με το τόξο του Ηρακλή μπόρεσε να επιβιώσει, σκοτώνοντας πουλιά και θηράματα για δέκα χρόνια όσο κράτησε ο Τρωϊκός πόλεμος και οι κάτοικοι του νησιού, οι Σίντιες, φρόντισαν το κακοφορμισμένο τραύμα του και απάλυναν τον πόνο του με την ιαματική Λημνία Γη. Στην αποκάλυψη χρησμού σύμφωνα με τον οποίο ο Φιλοκτήτης με το τόξο του Ηρακλή θα συμβάλει στην πτώση της Τροίας, οι Έλληνες στέλνουν τον Οδυσσέα και τον Νεοπτόλεμο, το γιο του Αχιλλέα, ή, κατ’ άλλους, τον Διομήδη να τον πείσουν να βοηθήσει συμμετέχοντας στον πόλεμο και υποσχόμενοι ότι θα γιατρευτεί από τα παιδιά του Ασκληπιού. Ο Φιλοκτήτης, παρά τις αρχικές του αντιδράσεις και τον δικαιολογημένο θυμό του για τη χρόνια εγκατάλειψη, τελικά πείστηκε να πάει στην Τροία ή σύμφωνα με άλλες αναφορές εξαπατήθηκε κι εξαναγκάστηκε να ακολουθήσει τους Αχαιούς. Εκεί πράγματι γιατρεύτηκε από τον Μαχάονα, γιο του Ασκληπιού. Μάλιστα, με το βέλος του στη συνέχεια τραυμάτισε θανάσιμα τον Πάρη, επιβεβαιώνοντας το χρησμό. 

Και οι τρεις τραγικοί ασχοληθηκαν με το συγκεκριμένο μύθο με μικρές παραλλαγές στην προσέγγισή του. Αλλά και νεότεροι συγγραφείς γοητεύτηκαν από τη φωνή της εγκατάλειψης και προσέγγισαν με το δικό τους συγγραφικό τρόπο το μυθικό ήρωα, όπως ο André Gide, ο Βασίλης Ζιώγας και ο Heiner Müller επιβεβαιώνοντας ότι τα λογοτεχνικά έργα και οι μυθικοί ήρωες διαλέγονται μεταξύ τους ακατάπαυστα.